Gellio

Aulo Gellio, vita e opere

Aulo Gellio è l’esponente più tipico della cultura erudita del I secolo d.C. Nella sua figura si mescolano gli insegnamenti di Apollinare e la lezione di Frontone. Nascono quindi in lui il gusto per i vocaboli desueti e l’apprezzamento dei confronti di autori come Sallustio, Catone e Plauto.

Aulo Gellio, Noctes Atticae

La sua più grande opera erudita è costituita da venti libri e s’intitola Noctes Atticae, in quanto composta durante le serate invernali trascorse in una campagna dell’Attica (verso il 169). L’opera ci è pervenuta quasi per intero: sono andati perduti il libro VIII e la fine del XX. Notti Attiche è un concentrato di spunti eruditi che vanno dal diritto alla religione, dall’antiquaria alla grammatica. Le informazioni vengono inserite senza un preciso ordine in quanto Gellio afferma di aver riportato le notizie in modo disorganico proprio come le ha apprese, magari traendole da una conversazione o da un libro letto. La disorganicità è dunque voluta e probabilmente ha lo scopo di rendere meno monotona l’esposizione. Le Notti Attiche risentono delle antiche conversazioni conviviali soprattutto nello stile e costtuiscono un compendio enciclopedico, nostalgico, dell’antica gloria romana. L’opera ci tramanda aneddoti, letture, dialoghi, ma anche testi di numerosi autori arcaici.

La moglie di Socrate

Xanthippe, Socratis philosophi uxor, morosa admodum fuisse fertur et iurgiosa irarumque et molestiarum muliebrium per diem serque noctem scatebat. Has eius intemperies in maritum Alcibiades demiratus interrogavit Socraten, quaenam ratio esset, cur mulierem tam acerbam domo non exigeret. “Quondam” , inquit Socrates, “ cum illam domi talem perpetior, insuesco et exerceor, ut ceterorum quoque foris […]

Cronologia greca e romana a confronto

1. Pezzo De Homero et Hesiodo inter omnes fere scriptores constitit eos vixisse vel iisdem fere temporibus , vel Homerum aliquanto antea, utrumque tamen plus quam centum atque quadraginta annis ante Romam conditam, aut centum et sexaginta ut Cornelius Nepos scripsit. 2.Pezzo Romae autem ferme istis temporibus tribunos et aediles tum primum plebes creavit. Post […]

Noctes Atticae 2. 1 1-5

Inter labores voluntarios et exercitia corporis ad fortuitas patientiae vices firmandi id quoque accepimus Socraten facere insuevisse: stare solitus Socrates dicitur pertinaci statu perdius atque pernox a summo lucis ortu ad solem alterum orientem inconnivens, immobilis, iisdem in vestigiis et ore atque oculis eundem in locum directis cogitabundus tamquam quodam secessu mentis atque animi facto […]

Un leggendario Achille romano

L.Sicinium Dentatum,qui Sp.Tarpeio A.Aternio consulibus tribunus plebis fuit,scriptum est in libris annalibus strenuum bellatorem fuisse plus quam credi debeat,nomenque ei factum ob ingentem fortitudinem appellatumque esse Achillem Romanum.Is pugnavisse in hostem dicitur centum et viginti proeliis,cicatricem aversam nullam,adversas quinque et quadraginta tulisse,coronis donatus esse aureis octo,torquibus tribus et octoginta,armillis plus centum sexaginta,hastis duodeviginti.Phaleris item donatus […]

Libri sibillini

Antiquis temporibus, ut narratur, anus incognita ad Tarquinium Superbum regem adiit, novem libros ferens, quos esse divina oracula dicebat; his regi traditis, pretium ingens proposcit. Rex, quamquam putabat libros sibi esse obtinendos, tantam pecuniam dare nolebat. Anus igitur tres libros regi ademit et, his incensis, idem pretium poposcit: sed regi, qui sex libros eodem pretio […]

Una risposta ambigua

Ostenderat antiochus, rex Syriorum, Hannibali in campo copias ingentes, converteratque exercitum insignem argenteis et aureis armis: inducebat etiam currus cum flcibus et elephantos cum turribus, equitatumque frenis, ephippis, monilibus phaleris praefulgentem. Atque ibi rex, contemplatione tanti ac tam ornati exercitus gloriabundus, Hannibalem aspexit et quaesivit satisne essent copiae suae Romanis. Tunc Poenus segnitiem imbellium militum […]

L'allodola saggia

Avicùla est parva cui nomen est cassita. Habitat nidificatque in segetibus ut appétat messis pullis iam iam plumantibus. Ea cassita in sementes tempestiviores forte congessèrat; propterea, frumentis flavescentibus, pulli etiam tunc involùcres erant. Dum igitur ipsa iret cibum pullis quaesitum, monet eos ut, si quid ibi rei novae fieret dicereturve, animadverterent idque sibi referrent, cum […]

Fierezza di Scipione l'Africano

Cum M.Naevius tribunus plebis accusaret Scipionem Africanum ad populum diceretque eum accepisse a rege Antiocho pecuniam ut condicionibus gratiosis et mollibus pax cum eo populi Romani nomine fieret,tum Scipio,praefatus pauca quae dignitas vitae eius atque gloria postulabant:”Memoria,-inquit-Quirites,repeto diem esse hodiernum quo Hannibalem Poenum,impero vestro inimicissimum,magno proelio vici in terra Africa pacemque et claram vobis peperi […]

Singolare morte di Milone di Crotone

Milo Crotoniensis, athleta illustris, exitum habuit e vita miserandum et mirandum. Postquam iam natu grandis artem athleticam desiverat, dum iter facit forte solus in locis Italiae silvestribus, quercum vidit proxime viam, cuius rami in parte media hiabant. Tum experiri vires suas voluit; immisit in cavernas arboris digitos et diducere et rescindere quercum conatus est. Ac […]

Androclo e il leone II

“Ea res prorsus tam admirabilis maximos populi clamores excitavit; arcessivit Caesar Androclum quaesivitque causam cur illi atrocissimus leo uni parsisset. Ibi Androclus rem mirificam narrat atque admirandam. «Cum provinciam, inquit (= disse), Africam proconsulari imperi o meus dominus obtineret, ego ibi iniquis eius et cotidianis verberibus ad fugam sum coactus et, […] specum quandam nactus […]