Bellum Iugurthinum di Gaio Sallustio Crispo

Racconta la guerra sostenuta da Roma contro Giugurta.

Paragrafo 14

“Patres conscripti Micipsa pater meus moriens mihi praecepit uti regni Numidiae tantummodoprocurationem existimarem meam ceterum ius et imperium eius penes vos esse; simul eniterer domi militiaeque quam maximo usuiesse populo Romano; vos mihi cognatorum vos affinium loco ducerem: si ea fecissem in vestra amicitia exercitum divitiasmunimenta regni me habiturum. Quae cum praecepta parentis mei agitarem […]

Paragrafo 30

Postquam res in Africa gestas quoque modo actae forent fama diuulgauit Romae per omnis locos et conventus de facto consulis agitari. Apud plebem grauis invidia patres solliciti erant: probarentne tantum flagitium an decretum consulis subuerterent parum constabat. Ac maxime eos potentia Scauri quod is auctor et socius Bestiae ferebatur a vero bonoque impediebat. At C. […]

Paragrafo 47

Erat haud longe ab eo itinere quo Metellus pergebat oppidum Numidarum nomine Vaga forum rerum venalium totius regni maxime celebratum ubi et incolere et mercari consueuerant Italici generis multi mortales. Huc consul simul temptandi gratia [et] si paterentur et ob opportunitates loci praesidium imposuit. Praeterea imperauit frumentum et alia quae bello usui forent comportare ratus […]

Paragrafo 63

Per idem tempus Vticae forte C. Mario per hostias dis supplicanti magna atque mirabilia portendi haruspex dixerat: proinde quae animo agitabat fretus dis ageret fortunam quam saepissime experiretur; concta prospere eventura. At illum iam antea consulatus ingens cupido exagitabat ad quem capiendum praeter uetustatem familiae alia omnia abunde erant: industria probitas militiae magna scientia animus […]

Paragrafo 79

Sed quoniam in eas regionesper Leptitanorum negotia venimus non indignum videtur egregium atque mirabile facinus duorum Carthaginiensium memorare; eam remnos locus admonuit. Qua tempestate Carthaginienses pleraque Africa imperitabant Cyrenenses quoque magni atque opulenti fuere.Ager in medio harenosus una specie; neque flumen neque mons erat qui finis eorum discerneret. Quae res eos in magno diuturnoquebello inter […]

Paragrafo 95

Versione del Bellum Iugurthinum: traduzione Paragrafo 95Ceterum dum ea res geritur L. Sulla quaestor cum magno equitatu in castra venit quos uti ex Latio et a sociis cogeret Romae relictus erat. Sed quoniam nos tanti viri res admonuit idoneum visum est de natura cultuque eius paucis dicere. Neque enim alio loco de Sullae rebus dicturi […]

Paragrafo 111

Ad ea Sulla pro se breviter et modice de pace et communibus rebus multis disseruit. Denique regi patefacit quod polliceatur senatum et populum Romanum quoniam armis amplius valuissent non in gratiam habituros; faciendum ei aliquid quod illorum magis quam sua rettulisse videretur. Id adeo in promptu esse quoniam copiam Iugurthae haberet. Quem si Romanis tradidisset […]

Paragrafo 6

Bellum Iugurthinum di Sallustio: versione paragrafo 6Qui ubi primum adolevit pollens viribus decora facie sed multo maxime ingenio validus nonse luxu neque inertiae corrumpendum dedit sed uti mos gentis illius est equitare iaculari; cursu cum aequalibus certare et cumomnis gloria anteiret omnibus tamen carus esse; ad hoc pleraque tempora in venando agere leonem atque alias […]

Paragrafo 15

Postquam rex finem loquendi fecit legati Iugurthae largitione magis quam causa freti paucis respondent: Hiempsalem ob saevitiam suam ab Numidis interfectum Adherbalem ultro bellum inferentem postquam superatus sit queri quod iniuriam facere nequiuisset. Iugurtham ab senatu petere ne se alium putarent ac Numantiae cognitus esset neu verba inimici ante facta sua ponerent. Deinde utrique curia […]

Paragrafo 31

Multa me dehortantur a vobis Quirites ni studium rei publicae omnia superet: opes factionis vestra patientia ius nullum ac maxime quod innocentiae plus periculi quam honoris est. Nam illa quidem piget dicere his annis quindecim quam ludibrio fueritis superbiae paucorum quam foede quamque inulti perierint vestri defensores ut vobis animus ab ignavia atque socordia corruptus […]

Paragrafo 48

Iugurtha ubi Metelli dicta cum factis composuit ac se suis artibus temptari animaduertit quippe cui verbis pax nuntiabatur ceterum re bellum asperrimum erat urbs maxima alienata ager hostibus cognitus animi popularium temptati coactus rerum necessitudine statuit armis certare. Igitur explorato hostium itinere in spem victoriae adductus ex opportunitate loci quam maximas potest copias omnium generum […]

Paragrafo 64

Igitur ubi Marius haruspicis dicta eodem intendere videt quo cupido animi hortabatur ab Metello petendi gratia missionem rogat. Cui quamquam virtus gloria atque alia optanda bonis superabant tamen inerat contemptor animus et superbia commune nobilitatis malum. Itaque primum commotus insolita re mirari eius consilium et quasi per amicitiam monere ne tam praua inciperet neu super […]

Paragrafo 80

Iugurtha postquam amissa Thala nihil satis firmum contra Metellum putat per magnas solitudines cum paucis profectus pervenit ad Gaetulos genus hominum ferum incultumque et eo tempore ignarum nominis Romani. Eorum multitudinem in unum cogit ac paulatim consuefacit ordines habere signa sequi imperium obseruare item alia militaria facere. Praeterea regis Bocchi proximos magnis muneribus et maioribus […]

Paragrafo 96

Igitur Sulla uti supra dictum est postquam in Africam atque in castra Mari cum equitatu venit rudis antea et ignarus belli sollertissimus omnium in paucis tempestatibus factus est. Ad hoc milites benigne appellare multis rogantibus aliis per se ipse dare beneficia inuitus accipere sed ea properantius quam aes mutuum reddere ipse ab nullo repetere magis […]

Paragrafo 112

At rex postero die Asparem Iugurthae legatum appellat dicitque sibi per Dabarem ex Sulla cognitum posse condicionibus bellum poni: quam ob rem regis sui sententiam exquireret. Ille laetus in castra Iugurthae proficiscitur. Deinde ab illo cuncta edoctus properato itinere post diem octauum redit ad Bocchum et ei nuntiat Iugurtham cupere omnia quae imperarentur facere sed […]

Paragrafo 41

Ceterum mos partium et factionum ac deinde omnium malarum artium paucis ante annis Romae ortus est otio atque abundantia earum rerum quae prima mortales ducunt. Nam ante Carthaginem deletam populus et senatus Romanus placide modesteque inter se rem publicam tractabant neque gloriae neque dominationis certamen inter civis erat: metus hostilis in bonis artibus civitatem retinebat. […]

Paragrafo 16

Vicit tamen insenatu pars illa quae vero pretium aut gratiam anteferebat. Decretum fit uti decem legati regnum quod Micipsa obtinuerat interIugurtham et Adherbalem dividerent. Cuius legationis princeps fuit L. Opimius homo clarus et tum in senatu potens quia consulC. Graccho et M. Fuluio Flacco interfectis acerrime victoriam nobilitatis in plebem exercuerat. Eum Iugurtha tametsi Romae […]

Paragrafo 32

Haec atque alia huiuscemodi saepe in contione dicendo Memmius populo persuadet uti L. Cassius qui tum praetor erat ad Iugurtham mitteretur eumque interposita fide publica Romam duceret quo facilius indicio regis Scauri et relicuorum quos pecuniae captae arcessebat delicta patefierent. Dum haec Romae geruntur qui in Numidia relicti a Bestia exercitui praeerant secuti morem imperatoris […]

Paragrafo 49

Igitur in eo colle quem transuerso itinere porrectum docuimus Iugurtha extenuata suorum acie consedit.Elephantis et parti copiarum pedestrium Bomilcarem praefecit eumque edocet quae ageret. Ipse propior montem cum omni equitatuet peditibus delectis suos collocat. Dein singulas turmas et manipulos circumiens monet atque obtestatur uti memores pristinaevirtutis et victoriae sese regnumque suum ab Romanorum auaritia defendant: […]

Paragrafo 65

Erat praeterea in exercitu nostro Numida quidam nomine Gauda Mastanabalis filius Masinissae nepos quem Micipsa testamento secundum heredem scripserat morbis confectus et ob eam causam mente paulum imminuta. Cui Metellus petenti more regum ut sellam iuxta poneret item postea custodiae causa turmam equitum Romanorum utrumque negauerat: honorem quod eorum modo foret quos populus Romanus reges […]