De viris illustribus (Atticus) di Cornelio Nepote

Il De viris illustribus  è una raccolte di biografie di personaggi romani e greci distintisi nel campo militare, della politica e della filosofia.
L’opera fu composta dallo storico e biografo romano Cornelio Nepote (Cornelius Nepos; 100 a.C. – Roma, 27 a.C.) intorno al 40 a.C. ed è articolata in sedici libri suddivisi in sezioni, in cui vengono presentati separatamente le personalità romane e quelle di origine straniera.
All’interno del testo viene trattata la vita di Tito Pomponio Attico (Atticus): vissuto fra il 110 a.C. e il 32 a.C., fu una delle figure più attive nel panorama romano del I a.C. nonché consigliere di alcuni fra i maggiori personaggi di spicco della sua epoca.

Paragrafo 1

T. POMPONIUS ATTICUS ab origine ultima stirpis Romanae generatus perpetuo a maioribus acceptam equestrem obtinuit dignitatem. Patre usus est diligente et ut tum erant tempora diti in primisque studioso litterarum. Hic prout ipse amabat litteras omnibus doctrinis quibus puerilis aetas impertiri debet filium erudivit. Erat autem in puero praeter docilitatem ingenii summa suavitas oris atque […]

Paragrafo 17

De pietate autem Attici quid plura commemorem? Cum hoc ipsum vere gloriantem audierim in funere matris suae quam extulit annorum XC cum esset VII et LX se numquam cum matre in gratiam redisse numquam cum sorore fuisse in simultate quam prope aequalem habebat. Quod est signum aut nullam umquam inter eos querimoniam intercessisse aut hunc […]

Paragrafo 2

Pater mature decessit. Ipse adulescentulus propter affinitatem P. Sulpicii qui tribunus plebi interfectus est non expers fuit illius periculi. Namque Anicia Pomponii consobrina nupserat Servio fratri Sulpicii. Itaque interfecto Sulpicio posteaquam vidit Cinnano tumultu civitatem esse perturbatam neque sibi dari facultatem pro dignitate vivendi quin alterutram partem offenderet dissociatis animis civium cum alii Sullanis alii […]

Paragrafo 18

Moris etiam maiorum summus imitator fuit antiquitatisque amator; quam adeo diligenter habuit cognitam ut eam totam in eo volumine exposuerit quo magistratus ordinavit. Nulla enim lex neque pax neque bellum neque res illustris est populi Romani quae non in eo suo tempore sit notata et quod difficillimum fuit sic familiarum originem subtexuit ut ex eo […]

Paragrafo 3

Hic autem sic se gerebat ut communis infimis par principibus videretur. Quo factum est ut huic omnes honores quos possent publice haberent civemque facere studerent; quo beneficio ille uti noluit quod nonnulli ita interpretantur amitti civitatem Romanam alia ascita. Quamdiu adfuit ne qua sibi statua poneretur restitit; absens prohibere non potuit. Itaque aliquot ipsi et […]

Paragrafo 19

Hactenus Attico vivo edita a nobis sunt. Nunc quoniam fortuna nos superstites ei esse voluit reliqua persequemur et quantum potuerimus rerum exemplis lectores docebimus sicut supra significavimus suos cuique mores plerumque conciliare fortunam. Namque hic contentus ordine equestri quo erat ortus in affinitatem pervenit imperatoris divi filii; cum iam ante familiaritatem eius esset consecutus nulla […]

Paragrafo 4

Huc ex Asia Sulla decedens cum venisset quamdiu ibi fuit secum habuit Pomponium captus adulescentis et humanitate et doctrina. Sic enim Graece loquebatur ut Athenis natus videretur; tanta autem suavitas erat sermonis Latini ut appareret in eo nativum quendam leporem esse non ascitum. Item poemata pronuntiabat et Graece et Latine sic ut supra nihil posset […]

Paragrafo 20

Quamvis ante haec sponsalia non solum cum ab urbe abesset numquam ad suorum quemquam litteras misit quin Attico mitteret quid ageret in primis quid legeret quibusque in locis et quamdiu esset moraturus sed etiam cum esset in urbe et propter infinitas suas occupationes minus saepe quam vellet Attico frueretur nullus dies temere intercessit quo non […]

Paragrafo 5

Habebat avunculum Q. Caecilium equitem Romanum familiarem L. Luculli divitem difficillima natura. Cuius sic asperitatem veritus est ut quem nemo ferre posset huius sine offensione ad summam senectutem retinuerit benevolentiam. Quo facto tulit pietatis fructum. Caecilius enim moriens testamento adoptavit eum heredemque fecit ex dodrante; ex qua hereditate accepit circiter centies sestertium. Erat nupta soror […]

Paragrafo 21

Tali modo cum VII et LXX annos complesset atque ad extremam senectutem non minus dignitate quam gratia fortunaque crevisset – multas enim hereditates nulla alia re quam bonitate consecutus est – tantaque prosperitate usus esset valetudinis ut annis XXX medicina non indiguisset nactus est morbum quem: initio et ipse et medici contempserunt. Nam putarunt esse […]